18 februari 2010

Kiezen of delen

- Risico en rendement gaan hand in hand
- Inflatiebestendig pensioen tegen acceptabele risicoloos belegde premies bestaat niet
- Nemen van te weinig risico net zo slecht als het nemen van te veel risico

Ik hoef hier niet te herhalen dat de financiële crisis de pensioenen heeft geraakt en de dekkingsgraad van de pensioenfondsen heeft aangetast. Waar ik het over wil hebben is de reacties die loskwamen toen de herstelplannen werden gemaakt. Op dat moment immers drong het besef pas door dat pensioenfondsen de mogelijkheid hebben om als uiterste middel de pensioenen te verlagen, het zogenoemde afstempelen. En ook dat pensioenen minder zeker waren dan gedacht.

Die reacties waren heftig en soms kort door de bocht: de fondsen zouden te veel en onverantwoorde risico's genomen hebben. In een onderzoek van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen vond ruim 60% van de ondervraagden zelfs dat de pensioenfondsen verplicht moeten worden om het pensioenvermogen op een spaarrekening te zetten. 'Beleggen zou verboden moeten worden' is gezien de ontwikkelingen op de beurs een begrijpelijke reactie, maar er zitten twee kanten aan deze medaille.

Hand in hand

Dat risico en rendement hand in hand gaan, blijkt wel uit het feit dat de gemiddelde dekkingsgraad van de pensioenfondsen 40% lager zou zijn geweest, als zij alleen hadden gespaard. Zelfs op het dieptepunt van de crisis bezaten de pensioenfondsen nog ongeveer 25% meer vermogen dan zij gehad zouden hebben als zijn hun aandelenbezit sinds 1980 niet hadden uitgebreid.

Dat neemt niet weg dat ook zonder beurscrises onze pensioenen onbetaalbaar dreigen te worden. De commissie-Goudswaard heeft berekend dat de pensioenpremies in 2025 met bijna de helft zouden moeten stijgen om het huidige ambitieniveau te handhaven. Naast premieverhoging ziet Goudswaard nog twee knoppen waaraan kan worden gedraaid: verlaging van het ambitieniveau en het anders omgaan met onzekerheid.

Het verhogen van de premies heeft grote negatieve gevolgen voor de arbeidsmarkt en de concurrentiepositie van Nederland. Als we niet bereid zijn om het ambitieniveau te laten zakken, zal er dus meer risico moeten worden genomen om de pensioenen betaalbaar te houden.

Geen gratis lunches

Het is kiezen of delen. Een mooi inflatiebestendig pensioen tegen acceptabele premies die  risicoloos worden belegd, is niet mogelijk. Er bestaat niet zoiets als gratis lunches. Uiteraard moeten de risico's wel verantwoord zijn. Maar daarbij is het nemen van te weinig risico net zo slecht als het nemen van te veel risico. De commissie-Goudswaard doet daar interessante voorstellen voor, die het meer dan waard zijn om nader te worden uitgewerkt.

Herman

Eerder verschenen columns:

9 februari 2010

Semicollectief niet altijd een ’pensioentruc’

- Waarom semicollectieve contracten werden gesloten
- Sommige contracten niet altijd in het belang van de klant
- Verzekeraars hebben en nemen eigen verantwoordelijkheid richting hun klanten

Het Financieele Dagblad berichtte op 1 februari dat “tussenpersonen naar schatting duizenden bedrijven uit het mkb opgezadeld hebben met onnodig dure pensioenregelingen om zo een hogere provisie op te strijken.” Het artikel gaat over zogenoemde ‘semicollectieve pensioencontracten’. Anders dan bij een echte collectieve polis werd de tussenpersoon voor iedere individuele polis apart beloond.

De suggestie dat deze adviezen louter uit eigenbelang gegeven werden, verdient in mijn visie wat meer nuance. Als ik dat wil toelichten vanuit mijn hoedanigheid van verzekeraar, moet ik een klein stukje teruggaan in de tijd. Naar de periode dat er nog geen Pensioenwet bestond en de gelijkebehandelingswetgeving er nog niet was.

Van individueel naar collectief

Sindsdien hebben de ontwikkelingen zich snel opgevolgd. We zijn al bijna vergeten dat in bepaalde beroepsgroepen de werknemers hun pensioen graag individueel wilden regelen. Dat deden zij in de vorm van een ‘eigen’ C-polis. Zeker toen er nog geen wettelijk recht op waardeoverdracht bestond, bood deze polis uitkomst om een pensioenbreuk te voorkomen. Inderdaad heeft het FD gelijk: deze polissen werden regelmatig ‘verpakt’ in een semicollectief contract, ook op verzoek van startende en kleinere bedrijven die nog niet toe waren aan echte collectieve contracten.

De Pensioenwet maakte in 2007 een einde aan de C-polissen. Al eerder maakte de gelijkebehandelingswetgeving het praktisch onmogelijk om binnen collectieve groepen individuele contracten te sluiten.

Verantwoordelijkheid nemen

U hoort mij niet zeggen dat het FD met dit artikel de plank volledig mis slaat. Terugkijkend met de wijsheid (en onze taakopvatting) van vandaag moeten we erkennen dat we als branche eerder op de gewijzigde omstandigheden hadden kunnen inspelen. Voor mijzelf sprekend: AEGON heeft al een paar jaar geleden de semicollectieve overeenkomsten actief geconverteerd naar ‘echte’ collectieve contracten met de daarbij horende kostenstructuur. Wij deden dat toen we beseften dat niet alle klanten - mede door de veranderde regelgeving - baat meer hadden bij deze constructie.

Veel klanten, waaronder ook bedrijven, hebben behoefte aan actieve advisering over en onderhoud van hun pensioenvoorziening. Sommige financiële producten – en in het bijzonder pensioenen – zijn zo complex dat we als pensioenuitvoerders daarin een belangrijke verantwoordelijkheid hebben tegenover onze klanten en niet altijd mogen wachten totdat de klant het initiatief neemt. De verzekeringssector speelt daar, in toenemende mate, op in.

Jeroen 

Duplo-blokjes

3 februari 2010 

· Pensioen kan morgen al actueel zijn
· Oudedagsreserve is geen pensioenvoorziening

Onlangs bevestigde de AFM wat ook al uit eerdere onderzoeken is gebleken: de gemiddelde Nederlander heeft nauwelijks of geen pensioenkennis. Op een niet alledaags moment  kreeg ik een aantal voorbeelden voorgeschoteld wat dat gemis aan kennis in de praktijk voor gevolgen heeft. Er was namelijk een filmploeg bij mij thuis om opnamen te maken voor de AEGON-campagne 'Eerlijk over …'. In een aantal televisiespots worden nu eens geen specifieke producten aangeprezen, maar leggen we pensioentermen, zoals indexatie, pensioengat en rente-op-rente uit. Ik mocht in 25 seconden vertellen hoe het Nederlandse pensioenstelsel in elkaar zit. Met behulp van duplo-blokjes heb ik het driepijlersysteem uitgelegd.

Dergelijke opnamen duren langer dan u denkt. Voor 25 seconden televisie is een paar uur nodig. Onvermijdelijk kwam het gesprek met de leden van de filmploeg op hun eigen pensioensituatie. Zij werken allen, cameraman, geluidsman en regisseur, als zzp'er. Het onderscheid beschikbare premieregeling in de tweede pijler en lijfrente in de derde pijler hadden ze nooit gemaakt, laat staan begrepen. Ze hoorden nu voor het eerst dat de beschikbare premieregeling in de tweede pijler thuis hoort en dat zij daar dus als zelfstandig ondernemer niet voor in aanmerking komen. Uit ons gesprek bleek ook dat zij er geen seconde bij stil hadden gestaan dat een pensioenregeling er niet alleen is voor de oude dag, maar morgen al actueel kan zijn als je arbeidsongeschikt raakt of overlijdt. Geen van drieën had zich dat ooit gerealiseerd. Wat dat betreft was het dus een nuttige sessie.

Grotere schuld

Op mijn vraag hoe zij hun oudedagsvoorziening dan wel hadden geregeld, vertelde een van hen dat hij op advies van zijn boekhouder een oudedagsreserve aan het vormen was. Dat is fiscaal voordelig, had de boekhouder hem verteld en dus had hij het maar gedaan.
Wat de cameraman zich niet realiseerde is dat tegenover dit belastingvoordeeltje een steeds groter wordende schuld bij de fiscus ontstaat. De oudedagsreserve is immers niet méér dan een boekhoudkundige handeling om belastinguitstel te bewerkstelligen. Hiermee vorm je geen echte reserve. Er is op de pensioendatum, of bij eerder overlijden, geen feitelijke spaarpot aanwezig waarvoor een pensioen kan worden aangekocht. Gelukkig heeft hij ook nog enkele lijfrentepolissen die wel voorzien in een oudedagsvoorziening.

Altijd leuk

Fiscaal voordeel is natuurlijk altijd leuk, maar dat mag nooit het enige of doorslaggevende argument zijn om iets te doen. Het gaat erom waar je behoefte aan hebt, oudedagsvoorziening, nabestaandenvoorziening of arbeidsongeschiktheidsverzekering. Laat je goed adviseren, drukte ik hem op het hart, en laat je niet (alleen) leiden door ogenschijnlijk fiscaal voordeel.

Herman

15 januari 2010

Pensioen: zorg of zegen?

De pensioenprofessionals hadden geen crisis nodig om te beseffen dat ons pensioenstelsel toe is aan een kritische analyse. Maar als zij zich hardop afvroegen of het huidige systeem ook in de toekomst nog wel houdbaar en betaalbaar zou zijn, vonden zij nauwelijks een luisterend oor. Daarvoor was de afstand tussen waan en werkelijkheid te groot.

Pas toen ook de pensioenwereld geraakt werd door de crisis brak het besef door dat zekerheden toch niet zo zeker waren. Pensioendeelnemers en -gerechtigden werden hardhandig geconfronteerd met het feit dat indexering geen vanzelfsprekendheid is. En daar hadden ze nooit bij stil gestaan. Het opperen van alleen al de theoretische mogelijkheid dat er gesneden zou kunnen worden in de nominale aanspraken - het 'afstempelen'­- sloeg in als een bom. Werkgevers, die ineens het predicaat sponsor opgeplakt kregen, zagen de bui hangen dat zij diep in de buidel moesten tasten om de gekelderde dekkingsgraden weer op orde te brengen.

Breder gehoor

En zo kregen de eerder gestarte discussies een breder gehoor. Wat dat betreft kunnen we spreken van een momentum. En dat moeten we benutten, voordat de ontstane bewustwording door het aantrekken van de economie onterecht weer ondersneeuwt.
Als de crisis ons één ding geleerd heeft, is het wel dat de communicatie rond de oudedagsverzorging tekort is geschoten. Hoewel een op de vier werknemers geen idee heeft in wat voor pensioenregeling ze zitten, meent het leeuwendeel over een zeer riante voorziening te beschikken. Eerder stoppen met werken is in hun optiek financieel gezien een fluitje van een cent. Liefst twee derde deel van de werknemers denkt dat na de pensioendatum de geldkraan open blijft staan, waaruit volautomatisch 70% van het laatstverdiende loon zal stromen. De verontrusting van de afgelopen maanden valt in het niet bij de commotie als zij straks de druppels tellen.

Juiste keuzes

Pensioen: het is onze zorg om het een zegen te laten zijn voor de deelnemers. En dat is mogelijk, omdat we in Nederland een solide stelsel hebben met veel professionele partijen.
Pensioen is de belangrijkste bron van inkomsten voor zo ongeveer de laatste twintig levensjaren en toch weet de gemiddelde Nederlander er weinig van. Daar moet onze gezamenlijke zorg vooral liggen. Laten we het ons aantrekken dat we er tot nu niet in geslaagd zijn hiervoor voldoende interesse te wekken en de mensen gaan helpen in het maken van de juiste keuzes.

Jeroen

AEGON houdt u graag op de hoogte van interessant nieuws, meningen en informatie over pensioenen. U treft hier nieuwsberichten, columns en blogs over pensioenen aan in begrijpelijke taal.

Deeltijdpensioen verzacht AOW

AOW-overgang kan geleidelijk en goedkoper

Pensioen opbouwen, een ‘ver van mijn bed’ show?