Skip to main content

Welkom username.

Uw vorige bezoek was op 00-00-0000 om 00:00 uur

Search form

Uittreder heeft nog ruim zes productieve jaren

21 juni 2013

door Redactie | Aegon Blog

Wij moeten af van onze gedateerde opvattingen over ouderen op de werkvloer. ‘De demografie dwingt tot actie’. Door Lien van der Leij.

Een 80-plusser achter de kassa zoals Harry Smorenberg die laatst tegenkwam bij Macey’s in New York zal je in Nederland niet snel zien. ‘En dat is maar goed ook want het kwam uit financiële nood’, zegt de arbeidsmarktstrateeg. Maar feit is dat wij in de toekomst ook langer zullen moeten doorwerken en dat we ons daar goed op dienen voor te bereiden.

Op zich willen mensen dat wel, constateert Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit van Utrecht. ‘De gemiddelde uittredingsleeftijd is de laatste jaren opgeschoven’, zegt hij. ‘Dat is bijna een natuurlijke beweging te noemen. De 50- en 60-plussers van nu zijn beter opgeleid dan eerdere leeftijdscohorten en hebben daardoor werk dat niet alleen in hun onderhoud voorziet maar ook voldoening geeft.’

Toch moet er meer gebeuren. Nederland vergrijst in snel tempo. Niet alleen zijn er meer 65-plussers, ze worden ook steeds ouder en maken dus langer aanspraak op pensioen. Ook de zorgkosten nemen toe. ‘Daardoor komt de verzorgingsstaat enorm onder druk.’

Ook dreigt krapte op de arbeidsmarkt, al is dat in de huidige crisis moeilijk voor te stellen. Maar, doceert Schippers, het aantal 25- tot 65-jarigen slinkt in de periode tot 2025 met maar liefst 7%-punt tot 60% van de bevolking. ‘In hoeverre er daadwerkelijk krapte optreedt, is ook afhankelijk van technologische vernieuwingen’, nuanceert hij.

Blijft het maatschappelijk probleem van een slinkende groep actieven die een steeds grotere groep inactieven moet onderhouden. Bovendien gaat er bij de huidige lage uittredingsleeftijd een schat aan menselijk kapitaal verloren. Kapitaal dat ingezet moet worden wil Nederland zijn concurrentiekracht behouden, waarschuwt Smorenberg.

Smorenberg, die gespecialiseerd is in internationale pensioenvraagstukken, is zo bezorgd over het gebrek aan maatschappelijke initiatieven om langer doorwerken te stimuleren dat hij samen met collega Peter Lapperre Nieuwe­NormWerken heeft gelanceerd, bedoeld om overheid en sociale partners aan te zetten tot concreet beleid (zie kader).

‘Nederlanders verlaten nu gemiddeld met 63,5 jaar de arbeidsmarkt’, zegt hij. ‘Terwijl met de zogeheten Workability Index wetenschappelijk is vastgesteld dat de gemiddelde werknemer in een Oeso-land lichamelijk en geestelijk in staat is tot 70 door te blijven werken. Dat zijn ruim zes productieve jaren die niet worden benut.’

Achterstand

Nederland loopt achter met beleid gericht op duurzame inzetbaarheid van oudere werknemers, vindt Smorenberg. ‘Duitsland is op dat gebied al verder (zie pagina 8, red.) en in Japan wordt actief gestuurd op langer doorwerken. Oudere werknemers doen een stapje terug. Vaak krijgen zij een rol als coach, waarbij waardevolle kennis voor de organisatie wordt behouden.’

Die achterstand is te verklaren door gewoontevorming, zegt Schippers. ‘Nederland heeft lang een hoog geboortecijfer gekend. Werkgevers hadden altijd wel aanwas van jonge werknemers, dus was er weinig noodzaak tot beleid gericht op ouderen aan het werk houden.’

De nieuwe werkelijkheid is anders. Bij zowel werkgevers als werknemers moet het roer om. Werkgevers zitten nog veelal gevangen in oude denkpatronen en schatten oudere werknemers niet op hun juiste waarde, stelt Schippers.

‘Zij onderkennen weliswaar dat ouderen hoog scoren op zachte kwaliteiten als sociale vaardigheid, nauwkeurigheid en hart voor de zaak. Maar liever selecteren zij op basis van harde kwaliteiten die beter passen in het industriële tijdperk dan bij de dienstverleningsmaatschappij waarin wij nu leven’, zegt hij. ‘Werkgevers realiseren zich nog onvoldoende dat hun klantenbestand ook verandert: er zullen steeds meer 50- en 60-plussers bij komen. En die zullen het prettig vinden om door een leeftijdgenoot te worden geholpen.’

Ook werknemers zullen zich moeten aanpassen. ‘Het oude denken was dat je toewerkte naar een carrièrepiek met bijbehorende salarispiek’, aldus Smorenberg. ‘Maar in de nieuwe wereld zal je veelal moeten denken in termen van opeenvolgende cycli. De arbeidsmarkt flexibiliseert en in de praktijk zal dat betekenen dat periodes van hoge productiviteit afgewisseld worden met mindere perioden die je dan moet benutten voor bij- en omscholing. Werknemers zullen continu moeten werken aan hun employability. Die ontwikkeling is nu al gaande.’

Hoogleraar arbeidseconomie Schippers is het maar deels met hem eens. ‘Werknemers zullen zich moeten realiseren dat ze niet langer kunnen rekenen op een langjarig dienstverband’, zegt hij. ‘Maar we moeten voorzichtig zijn met een verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt. Het overgrote deel van menselijk kapitaal wordt immers op de werkvloer opgebouwd. Mensen gaan zich specialiseren. Elk verbroken dienstverband leidt zo tot een verlies aan menselijk kapitaal, dat in een nieuwe functie weer moet worden opgebouwd.’

Trainingspotje

Beide pleitbezorgers voor langer doorwerken zien een grote rol weggelegd voor sociale partners in het aanbieden van effectieve werk-naar-werk­trajecten. Daartoe moeten de zogeheten opleidings- en ontwikkelingsfondsen die nu nog per sector worden toebedeeld flexibel kunnen worden ingezet. ‘Dat zou voor werknemers de overstap naar een andere sector vergemakkelijken’, aldus Smorenberg.

Duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt kan verder worden bevorderd door vouchers te verstrekken voor aanvullende scholing en terugkeercursussen. Daarnaast zou er in cao’s loonruimte voor omscholing moeten worden gereserveerd en zouden werknemers de gelegenheid moeten krijgen om hun dertiende maand fiscaal vriendelijk opzij te kunnen leggen in een persoonlijk trainingspotje.

‘Zeker is dat als we niets doen Nederland onvermijdelijk afglijdt’, zegt Smorenberg. ‘De demografie dwingt tot actie.’

NieuweNorm Werken

Spelers op de arbeidsmarkt erkennen dat mensen ouder worden, maar vooralsnog wordt niets ondernomen om de consequenties van de vergrijzing op te vangen.

NieuweNormWerken moet daar verandering in gaan brengen. Dit gezamenlijke initiatief van de in arbeid- en pensioenvraagstukken gespecialiseerde strategen Harry Smorenberg en Peter Lapperre wordt gelanceerd met een congres op 5 september 2013.

‘De arbeidsmarkt moet in beweging komen om langer doorwerken daadwerkelijk mogelijk te maken’, betoogt Lapperre. ‘NieuweNormWerken wil daar een rol in spelen door zowel werknemers en werkgevers te prikkelen actief te anticiperen op langer doorwerken. Door bijvoorbeeld het opnemen van doorwerkplannen in collectieve arbeidsovereenkomsten en het smeden van persoonlijke arrangementen voor werkgever en werknemer.’

 

Dit artikel verscheen eerder in FD Morgen, een speciale uitgave van het Financieel Dagblad in samenwerking met Aegon.

Aegon logo
Redactie | Aegon Blog
Aegon biedt wereldwijd zo'n 40 miljoen mensen oplossingen op het gebied van pensioenen, verzekeringen en vermogensbeheer. Omdat we het belangrijk vinden dat je zelf bewust financiële keuzes kunt maken, ontwikkelen we producten die je financieel zelfstandig maken. Met deze blog helpen we je op weg met nieuws en achtergrondinformatie.